صورت سود و زیان چیست؟ آموزش کامل برای تحلیل بنیادی سهام در بورس

فهرست مطالب

• مقدمه
• صورت سود و زیان چیست؟
• اجزای صورت سود و زیان را بهتر بشناسید
• صورت سود و زیان چگونه در تحلیل بنیادی استفاده می‌شود؟
• نمونه واقعی: تحلیل صورت سود و زیان یک شرکت بورسی
• اشتباهات رایج در تحلیل صورت سود و زیان
• معرفی ترندرو؛ پلتفرم هوشمند تحلیل بنیادی بورس

مقدمه

اگر به دنبال سرمایه‌گذاری هوشمندانه در بازار بورس هستید، یکی از کلیدی‌ترین مهارت‌هایی که باید بیاموزید، تحلیل بنیادی است. تحلیل بنیادی به شما کمک می‌کند تا ارزش واقعی یک سهم را بر اساس داده‌های مالی و عملکرد شرکت تشخیص دهید، نه فقط بر اساس شایعات یا نوسانات کوتاه‌مدت بازار.

مقاله پیشنهادی: تحلیل بنیادی به زبان ساده، راهنمای کامل برای مبتدی‌ها

یکی از ابزارهای اصلی در تحلیل بنیادی، صورت‌های مالی شرکت‌ها هستند و در بین آن‌ها، صورت سود و زیان جایگاه ویژه‌ای دارد. این صورت مالی اطلاعات دقیقی درباره میزان درآمد، هزینه‌ها و سودآوری یک شرکت در یک دوره مشخص زمانی ارائه می‌دهد. به زبان ساده، صورت سود و زیان نشان می‌دهد که آیا یک شرکت در حال سوددهی است یا ضرردهی.

در این مقاله در ترندرو، به زبان ساده و کاربردی، شما را با ساختار و اجزای صورت سود و زیان آشنا می‌کنیم، نحوه تحلیل آن را برای سرمایه‌گذاری بهتر بررسی می‌کنیم و در نهایت یک نمونه واقعی از یک شرکت بورسی را تحلیل خواهیم کرد. اگر به دنبال درک بهتر صورت‌های مالی و انتخاب سهم‌های باارزش‌تر هستید، این راهنما را از دست ندهید.

صورت سود و زیان چیست؟

صورت سود و زیان یکی از مهم‌ترین گزارش‌های مالی شرکت‌هاست که عملکرد مالی یک شرکت را در یک بازه زمانی مشخص نشان می‌دهد؛ معمولاً این بازه سه‌ماهه، شش‌ماهه یا یک‌ساله است. این صورت مالی نشان می‌دهد که شرکت چقدر درآمد داشته، چه مقدار هزینه کرده و در نهایت چقدر سود یا زیان حاصل شده است.

هدف اصلی صورت سود و زیان، پاسخ به این سؤال کلیدی است: «آیا شرکت در این دوره زمانی سودآور بوده یا زیان‌ده؟»

این گزارش به سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران کمک می‌کند تا:

• وضعیت درآمدی و هزینه‌ای شرکت را ارزیابی کنند.
• روند سودآوری را در دوره‌های مختلف بررسی کنند.
• تصمیمات دقیق‌تری برای خرید، فروش یا نگهداری سهام بگیرند.

درک مفهوم صورت سود و زیان برای هر سرمایه‌گذاری که می‌خواهد بر اساس واقعیت‌های مالی تصمیم بگیرد، ضروری است. در بخش بعد، اجزای اصلی این گزارش را با جزئیات بیشتر بررسی خواهیم کرد.

اجزای صورت سود و زیان را بهتر بشناسید

برای فهم دقیق‌تر اجزای صورت سود و زیان، نگاهی به تصویر زیر داریم که یک نمونه از صورت سود و زیان را نشان می‌دهد که مربوط به شرکت فرضی SMART TOUCH LEARNING در سال مالی منتهی به 31 دسامبر 2026 است.

در این بخش با اجزای این صورت سود و زیان آشنا می‌شویم:

فروش خالص (Net Sales Revenue):

این عدد نشان‌دهنده مجموع فروش شرکت پس از کسر برگشتی‌ها، تخفیف‌ها و کسورات است. فروش خالص نقطه شروع صورت سود و زیان است. این رقم برای این شرکت 920,000$ است.

بهای تمام شده کالاهای فروش رفته / خدمات ارائه شده (COGS):

هزینه‌هایی که مستقیما برای تولید کالا یا ارائه خدمات صرف شده‌اند، مانند مواد اولیه، دستمزد نیروی تولید و استهلاک تجهیزات. این رقم برای این شرکت 540,000$ است.

سود ناخالص (Gross Profit):

اختلاف بین فروش خالص و بهای تمام‌شده کالا. این سود نشان می‌دهد که شرکت چقدر از عملیات اصلی خود (بدون در نظر گرفتن سایر هزینه‌ها) سودآور بوده است. این رقم برای این شرکت اینگونه محاسبه می‌شود:

Gross Profit = $920,000 - $540,000 = $380,000

هزینه‌های عملیاتی (Operating Expenses):

شامل هزینه‌های فروش، بازاریابی، اداری و عمومی است. این هزینه‌ها مستقیماً به تولید یا ارائه خدمات مربوط نمی‌شوند اما برای فعالیت شرکت ضروری هستند. این رقم برای این شرکت 250,600$ است.

سود عملیاتی (EBIT):

نتیجه‌ی کسر هزینه‌های عملیاتی از سود ناخالص است. این سود نشان می‌دهد که شرکت چقدر از فعالیت‌های اصلی خود (قبل از مالیات و هزینه‌های مالی) سود به دست آورده است. این رقم برای این شرکت اینگونه محاسبه می‌شود:

EBIT = $380,000 - $250,600 = $129,400

درآمدها و هزینه‌های غیرعملیاتی:

ممکن است شرکت درآمدهایی مانند سود سرمایه‌گذاری یا هزینه‌هایی مانند زیان فروش دارایی داشته باشد که مربوط به فعالیت اصلی آن نیستند. این درآمدها و هزینه‌ها در این بخش لحاظ می‌شوند که برای این شرکت 11,000$ است.

سود قبل از مالیات:

جمع کل درآمدها و هزینه‌ها (عملیاتی و غیرعملیاتی) پیش از کسر مالیات. برای این شرکت داریم:

Income Before Income Tax Expense = $129,400 - $11,000 = $118,400

مالیات بر درآمد:

میزان مالیاتی که شرکت بابت سود خود باید به دولت پرداخت کند که برای این شرکت 18,980$ است.

سود خالص (Net Income):

آخرین سطر صورت سود و زیان است و نشان‌دهنده سود نهایی شرکت پس از کسر تمام هزینه‌ها و مالیات‌ها است. این رقم برای سهام‌داران اهمیت زیادی دارد، چرا که پایه‌ای برای تقسیم سود یا سرمایه‌گذاری مجدد است. برای این شرکت خواهیم داشت:

Net Income = $118,400 - $18,980 = $99,420

در ادامه مقاله، خواهیم دید که چگونه می‌توان از این اجزا برای تحلیل بنیادی استفاده کرد و تصمیمات بهتری در خرید یا فروش سهام گرفت.

صورت سود و زیان چگونه در تحلیل بنیادی استفاده می‌شود؟

حالا که با اجزای صورت سود و زیان آشنا شدید، وقت آن است که ببینیم این اطلاعات دقیقاً چه کمکی به ما در تحلیل بنیادی می‌کند. تحلیل بنیادی یعنی بررسی وضعیت مالی و عملکرد یک شرکت برای تصمیم‌گیری درباره خرید، فروش یا نگهداری سهام آن. در این مسیر، صورت سود و زیان یکی از مهم‌ترین ابزارهاست.

۱. بررسی روند سودآوری شرکت:

یکی از اولین کارهایی که باید انجام دهید، نگاه کردن به صورت‌های سود و زیان چند دوره پیاپی (مثلاً سه سال یا بیشتر) است. آیا سود ناخالص و سود خالص شرکت در حال افزایش است؟ یا روند نزولی دارد؟ اگر شرکتی بتواند به‌طور پیوسته سودآوری خود را افزایش دهد، احتمالاً مدیریت قوی و مدل کسب‌وکار پایداری دارد.

۲. تحلیل حاشیه سود:

با استفاده از صورت سود و زیان، می‌توان نسبت‌های مالی مهمی مثل حاشیه سود ناخالص، حاشیه سود عملیاتی و حاشیه سود خالص را محاسبه کرد. این نسبت‌ها نشان می‌دهند که شرکت تا چه حد در کنترل هزینه‌ها و تبدیل فروش به سود موفق بوده است.

مثلاً:

• اگر حاشیه سود ناخالص (سود ناخالص به فروش خالص) بالا باشد، یعنی شرکت در تولید و فروش محصولاتش کارآمد است.
• اگر حاشیه سود خالص (سود خالص به فروش خالص) پایین باشد، ممکن است هزینه‌های غیرعملیاتی یا مالیات‌ها بالا باشند.

۳. مقایسه با رقبا و میانگین صنعت:

تحلیل نسبت‌های سودآوری زمانی کامل‌تر می‌شود که آن‌ها را با شرکت‌های مشابه در همان صنعت مقایسه کنید. آیا سودآوری این شرکت بهتر از میانگین صنعت است؟ اگر بله، این موضوع می‌تواند نشان‌دهنده مزیت رقابتی آن باشد.

۴. شناسایی نقاط قوت و ضعف شرکت:

صورت سود و زیان کمک می‌کند تا متوجه شوید کدام بخش از عملکرد شرکت بهتر عمل کرده و کدام بخش نیاز به بهبود دارد. آیا هزینه‌های فروش بیش از حد بالا رفته‌اند؟ یا شاید درآمدهای غیرعملیاتی نقش زیادی در سودآوری داشته‌اند؟

در مجموع، تحلیل صورت سود و زیان به شما کمک می‌کند تا تصویر دقیق‌تری از سلامت مالی شرکت داشته باشید. این اطلاعات پایه‌ای محکم برای تصمیم‌گیری‌های آگاهانه در بازار بورس فراهم می‌کنند.

نمونه واقعی: تحلیل صورت سود و زیان یک شرکت بورسی

برای درک بهتر مفاهیمی که تا اینجا یاد گرفتیم، بهتر است یک نمونه واقعی از صورت سود و زیان را با هم تحلیل کنیم. صورت مالی زیر مربوط به شرکت آلومینای ایران است و از سایت رسمی انتشار اطلاعات مالی شرکت‌های بورسی در ایران یعنی سامانه کدال استخراج شده است. اطلاعات این صورت مالی مربوط به سال مالی منتهی به ۲۹ اسفند ۱۴۰۲ است.

در ادامه، برخی از اجزای کلیدی صورت سود و زیان این شرکت را بررسی می‌کنیم:

۱. درآمدهای عملیاتی:

درآمد عملیاتی شرکت آلومینای ایران در سال ۱۴۰۲ به رقم ۷۴٬۲۹۰٬۳۶۴ میلیون ریال رسیده که در مقایسه با سال ۱۴۰۱ (به میزان ۵۴٬۹۳۵٬۷۴۲ میلیون ریال) رشد قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. این رشد می‌تواند ناشی از افزایش مقدار فروش، قیمت فروش یا هر دو باشد.

۲. بهای تمام‌شده درآمدهای عملیاتی:

در کنار رشد درآمد، بهای تمام‌شده نیز افزایش چشمگیری داشته و از ۴۰٬۹۲۱٬۶۸۲ میلیون ریال در سال ۱۴۰۱ به ۶۱٬۰۵۵٬۰۲۷ میلیون ریال در سال ۱۴۰۲ رسیده است. این موضوع نشان‌دهنده افزایش هزینه‌های تولید (مثل مواد اولیه، انرژی یا دستمزد) است که باید مورد توجه قرار گیرد.

۳. سود ناخالص:

با وجود افزایش درآمد، سود ناخالص شرکت از ۱۴٬۰۱۴٬۰۶۰ میلیون ریال به ۱۳٬۲۳۵٬۳۳۷ میلیون ریال کاهش یافته است. دلیل اصلی این کاهش، افزایش بیشتر بهای تمام‌شده نسبت به افزایش درآمد بوده که حاشیه سود ناخالص شرکت را تحت فشار قرار داده است.

۴. هزینه‌های فروش، اداری و عمومی:

این هزینه‌ها نیز افزایش یافته و از ۲٬۷۹۸٬۹۴۶ میلیون ریال به ۴٬۰۷۸٬۹۱۲ میلیون ریال رسیده‌اند. این افزایش ممکن است به دلیل تورم، افزایش هزینه‌های پرسنلی یا گسترش فعالیت‌های شرکت باشد.

۵. سود عملیاتی:

سود عملیاتی در سال ۱۴۰۲ برابر با ۷٬۴۳۶٬۴۵۲ میلیون ریال بوده که نسبت به سال قبل (۱۰٬۳۷۴٬۲۶۵ میلیون ریال) کاهش یافته است. کاهش سود عملیاتی نشان می‌دهد که شرکت در مدیریت هزینه‌های عملیاتی خود عملکرد ضعیف‌تری داشته یا با افزایش هزینه‌های غیرقابل اجتناب روبرو بوده است.

۶. سود خالص:

نهایتاً سود خالص شرکت به ۲٬۸۲۵٬۷۸۵ میلیون ریال کاهش یافته است، در حالی که در سال ۱۴۰۱ این عدد ۸٬۰۰۴٬۵۴۸ میلیون ریال بود. این کاهش شدید در سود خالص می‌تواند بر جذابیت سرمایه‌گذاری در سهام شرکت تأثیر منفی بگذارد.

نتیجه‌گیری: با وجود رشد درآمد عملیاتی شرکت آلومینای ایران در سال ۱۴۰۲، افزایش شدید بهای تمام‌شده و هزینه‌های عملیاتی باعث کاهش سود ناخالص، سود عملیاتی و سود خالص شده است. این موضوع بیانگر چالش‌های مهمی در کنترل هزینه‌ها و حفظ سودآوری شرکت است که باید توسط سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران بنیادی مورد توجه قرار گیرد.

اشتباهات رایج در تحلیل صورت سود و زیان

تحلیل صورت سود و زیان می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد شرکت به ما بدهد، اما اگر این تحلیل با اشتباه همراه باشد، ممکن است منجر به تصمیم‌گیری‌های نادرست در بازار شود. در ادامه، برخی از رایج‌ترین اشتباهاتی را که سرمایه‌گذاران در تحلیل این صورت مالی مرتکب می‌شوند، بررسی می‌کنیم:

۱. تمرکز صرف بر سود خالص:

سود خالص عدد مهمی است، اما تحلیل آن به‌تنهایی کافی نیست. ممکن است شرکتی با فروش دارایی یا درآمد غیرتکراری، سود خالص بالا نشان دهد، در حالی که عملکرد عملیاتی آن ضعیف باشد. همیشه بررسی کنید که سود از کجا آمده است.

۲. نادیده گرفتن درآمدها و هزینه‌های غیرعملیاتی:

برخی سرمایه‌گذاران فقط به بخش عملیاتی توجه می‌کنند، در حالی که درآمدها یا هزینه‌های غیرعملیاتی می‌توانند تأثیر زیادی بر سود نهایی داشته باشند. برای مثال، زیان حاصل از تغییرات نرخ ارز یا سود ناشی از فروش سرمایه‌گذاری‌ها.

۳. مقایسه شرکت‌ها بدون در نظر گرفتن صنعت و اندازه:

مقایسه مستقیم سودآوری دو شرکت بدون توجه به اینکه در چه صنعتی فعالیت می‌کنند یا چه اندازه‌ای دارند، می‌تواند گمراه‌کننده باشد. ساختار هزینه و درآمد در صنایع مختلف متفاوت است.

۴. تحلیل بدون در نظر گرفتن روند چندساله:

برخی فقط به صورت مالی یک سال نگاه می‌کنند و نتیجه‌گیری می‌کنند. در حالی که بررسی روند چندساله می‌تواند نشان دهد که شرکت در مسیر رشد است یا در حال افول.

۵. بی‌توجهی به تغییرات نرخ تورم و شرایط اقتصادی کلان:

در تحلیل سود و زیان، مخصوصاً در اقتصاد ایران، باید به تورم و نوسانات اقتصادی نیز توجه داشت. افزایش اسمی درآمدها ممکن است صرفاً ناشی از تورم باشد و نه رشد واقعی کسب‌وکار.

۶. نادیده گرفتن یادداشت‌های توضیحی صورت‌های مالی:

یادداشت‌ها بخش مهمی از اطلاعات مالی هستند. گاهی یک رقم در صورت مالی ظاهری عادی دارد، ولی یادداشت توضیحی آن نشان می‌دهد که علت آن یک عامل غیرعادی یا موقتی بوده است.

بنابراین تحلیل صورت سود و زیان اگر با دقت و نگاه تحلیلی صحیح انجام شود، می‌تواند پایه‌ای قوی برای تصمیم‌گیری مالی باشد. اما پرهیز از اشتباهات رایج، شرط لازم برای رسیدن به یک تحلیل درست و کاربردی است.

در همین راستا، پلتفرم ترندرو به‌عنوان یک دستیار هوشمند و تخصصی در تحلیل بنیادی بورس ایران طراحی شده است تا این مسیر را برای سرمایه‌گذاران ساده‌تر و دقیق‌تر کند.

معرفی ترندرو؛ پلتفرم هوشمند تحلیل بنیادی بورس

ترندرو یک پلتفرم آنلاین تحلیل بنیادی است که با بهره‌گیری از مدل‌های علمی، داده‌های مالی به‌روز و طراحی کاربرمحور، به شما کمک می‌کند دیدی شفاف از وضعیت واقعی سهام داشته باشید. این پلتفرم اطلاعات مالی پیچیده را به‌زبان ساده و قابل‌فهم برای همه - حتی افراد غیرمتخصص - ارائه می‌دهد.

استفاده از ترندرو بسیار ساده است: تنها کافی است پس از ثبت‌نام در سایت و ورود به حساب کاربری، نماد مورد نظر خود را جستجو کنید و بلافاصله اطلاعاتی نظیر صورت‌های مالی، خلاصه عملکرد، نمودارها و تحلیل‌های کلیدی آن را مشاهده نمایید.

اگر به‌دنبال تصمیم‌گیری مطمئن‌ و آگاهانه در بازار بورس هستید، ترندرو با ترکیبی از دقت، سادگی و شفافیت، ابزار مناسبی برای شما خواهد بود.

ترندرو، تحلیل بنیادی را برای همه ساده و قابل فهم کرده است.