فهرست مطالب
- مقدمه
- سهام چیست؟
- سرمایه و تعداد سهام شرکت
- ارزش شرکت (ارزش بازار)
- قیمت سهام
- حجم مبنا
- قیمت پایانی
- حجم معاملات و ارزش معاملات
- حقیقی و حقوقی در معاملات
- گزارش فروش ماهانه
- صورتهای مالی شرکت
- نسبتهای مالی
- جمعبندی
- ادامه مسیر یادگیری
ورود به بازار بورس بدون شناخت کافی از مفاهیم پایه، ریسک بزرگی برای هر سرمایهگذار محسوب میشود. در این مقاله تلاش کردهایم مفاهیم کلیدی مانند سهام، سرمایه شرکت، ارزش بازار، قیمت سهام، حجم معاملات، ارزش معاملات، حقیقی و حقوقی، صورتهای مالی، ترازنامه، صورت سود و زیان، جریان وجوه نقد و نسبتهای مالی را به زبان ساده توضیح دهیم. این مفاهیم، سنگ بنای تحلیل بنیادی هستند و دانستن آنها برای سرمایهگذاران تازهکار و حتی نیمهحرفهای ضروری است.
این مقاله، قسمت چهارم از سری مقالات آموزشی «تحلیل بنیادی بورس از مبتدی تا پیشرفته» است.
مقدمه
بازار سرمایه محلی است که افراد میتوانند پساندازهای خود را به سرمایهگذاریهای سودآور تبدیل کنند. اما این بازار، قواعد و زبان خاص خود را دارد. درست مانند هر علمی، بورس هم اصطلاحات و مفاهیم تخصصی دارد که درک آنها لازمه فعالیت موفق است. بسیاری از سرمایهگذاران تازهوارد به دلیل ناآشنایی با این مفاهیم، تصمیمهای اشتباهی میگیرند و متضرر میشوند. هدف این مقاله، آموزش مرحله به مرحله اصطلاحات بورس از سطح پایه تا متوسط است تا مخاطب بتواند با دید بازتری وارد بازار شود.
۱. سهام چیست؟
سهام در حقیقت نماینده مالکیت شما در یک شرکت است. وقتی شما سهمی را خریداری میکنید، در واقع بخشی از داراییها و فعالیتهای آن شرکت را به نام خود میکنید. این مالکیت اگرچه ممکن است کوچک باشد، اما همان حقوق و منافعی را شامل میشود که کل شرکت از آن بهره میبرد؛ یعنی شما به اندازه سهامی که دارید، در سود و زیان شرکت شریک میشوید.
۲. سرمایه و تعداد سهام شرکت
سرمایه شرکت همان مبلغی است که برای آغاز فعالیت یا توسعه آن در نظر گرفته میشود. این سرمایه به تعداد معینی سهام تقسیم میشود.
تعداد سهام از تقسیم سرمایه شرکت بر ارزش اسمی هر سهم به دست میآید.
۳. ارزش شرکت (ارزش بازار)
ارزش یک شرکت در بورس با فرمول زیر محاسبه میشود:
ارزش شرکت=قیمت روز هر سهم×تعداد کل سهام منتشرشده
این شاخص نشان میدهد که کل بازار، سرمایه شرکت را چقدر ارزشگذاری کرده است. ارزش بازار شرکتها به سه دسته تقسیم میشود:
- کوچک: زیر هزار میلیارد تومان
- متوسط: بین هزار میلیارد تومان تا ده هزار میلیارد تومان
- بزرگ: بیش از ده هزار میلیارد تومان
۴. قیمت سهام
قیمت سهام دائماً در حال تغییر است و این تغییرات، نتیجه عرضه و تقاضا در بازار است. عواملی که بر قیمت سهام تأثیر میگذارند عبارتاند از:
- عوامل بنیادی: مانند سودآوری شرکت، داراییها و بدهیها
- عوامل بیرونی: مانند شرایط اقتصادی، سیاسی و قوانین جدید
- عوامل روانی: مانند جو بازار، اخبار و شایعات
۵. حجم مبنا
برای اینکه از نوسانات غیرواقعی جلوگیری شود، قانونی به نام حجم مبنا وجود دارد. حجم مبنا، حداقل تعداد سهامی است که باید در یک روز معامله شود تا قیمت پایانی سهم بتواند به اندازه دامنه نوسان مجاز، تغییر کند. اگر کمتر از این مقدار معامله شود، قیمت پایانی به نسبت حجم معاملهشده تغییر خواهد کرد.
۶. قیمت پایانی
قیمت پایانی همان قیمتی است که مبنای معاملات روز بعد قرار میگیرد. این عدد از میانگین وزنی قیمتهای معاملهشده در طول روز و با در نظر گرفتن حجم مبنا محاسبه میشود.
۷. حجم معاملات و ارزش معاملات
- حجم معاملات: تعداد کل سهامی که در طول یک روز خرید و فروش میشود.
- ارزش معاملات: حاصلضرب حجم معاملات در قیمت هر سهم.
این دو شاخص، نشاندهنده میزان نقدشوندگی و جذابیت یک سهم هستند.
۸. حقیقی و حقوقی در معاملات
یکی از ویژگیهای جالب بازار بورس این است که در آن هم افراد عادی (حقیقی) و هم شرکتها و نهادهای بزرگ (حقوقی) حضور دارند. به زبان ساده، بازیگران بورس را میتوان به دو دسته اصلی تقسیم کرد:
- اشخاص حقیقی: افرادی که بهصورت فردی سرمایهگذاری میکنند.
- اشخاص حقوقی: مجموعههایی که با منابع مالی گستردهتر وارد بازار میشوند.
حضور این دو گروه باعث میشود روند معاملات همیشه متأثر از تعامل آنها باشد. سرمایهگذاران فردی معمولاً با مبالغ کمتر وارد بازار میشوند و به دنبال فرصتهای سودآور کوتاهمدت یا میانمدت هستند. در مقابل، شرکتها و نهادهای بزرگ اغلب اهداف بلندمدتتری دارند و به دلیل سرمایه سنگین، میتوانند نقش پررنگتری در تعیین جهت بازار یا حمایت از یک سهم ایفا کنند.
بررسی رفتار این دو دسته برای تحلیلگران اهمیت زیادی دارد، زیرا گاهی تصمیمهای گروه بزرگتر (حقوقیها) میتواند مسیر حرکتی سهم را تغییر دهد و گاهی نیز جریان پرقدرت ورود یا خروج سرمایه توسط افراد (حقیقیها)، نشانهای از تغییر جو بازار محسوب میشود. شناخت تعامل میان این دو بازیگر به سرمایهگذار کمک میکند تا بهتر بفهمد پشت پرده یک سهم چه خبر است و تصمیمهای آگاهانهتری بگیرد.
۹. گزارش فروش ماهانه
گزارش فروش که بهصورت ماهانه توسط شرکتها منتشر میشود، نشان میدهد یک شرکت از محل فروش کالا یا خدمات خود چه مقدار درآمد داشته است. اما صرفاً دانستن رقم فروش کافی نیست؛ مهمتر این است که روند آن بررسی شود: آیا فروش در حال رشد است یا کاهش؟ این تغییرات چه اثری بر سودآوری آینده شرکت دارد؟
تحلیل دقیق گزارش فروش به سرمایهگذار کمک میکند تا پایداری درآمد و موقعیت رقابتی شرکت را بهتر بسنجد.
۱۰. صورتهای مالی شرکت
صورتهای مالی، گزارشهای رسمی هستند که شرکتها موظفاند برای شفافسازی، بهصورت دورههای سهماهه منتشر کنند. این گزارشها شامل موارد زیر است:
- صورت سود و زیان:
نشان میدهد یک شرکت در یک دوره مالی مشخص، چه میزان درآمد کسب کرده و چه هزینههایی داشته است. حاصل این محاسبات، همان سود یا زیان خالص است که برای سرمایهگذاران اهمیت زیادی دارد. اما تحلیلِ تنها یک رقم کافی نیست؛ باید دید این سود از فعالیت اصلی شرکت به دست آمده یا از درآمدهای غیرعملیاتی. - ترازنامه:
ترازنامه، تصویری لحظهای از وضعیت مالی شرکت است. در این گزارش، داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام نمایش داده میشود. بررسی ترازنامه به ما کمک میکند تا توان بازپرداخت بدهیها، میزان داراییهای واقعی و ساختار سرمایه شرکت را درک کنیم. - صورت جریان وجه نقد:
برخلاف سود حسابداری، صورت جریان وجه نقد نشان میدهد شرکت چه میزان وجه نقد واقعی وارد یا خارج کرده است. این صورت مالی، منبع اصلی سنجش نقدینگی و توان شرکت برای پرداخت بدهیها و تأمین سرمایه در گردش است. بدون تحلیل جریانهای نقدی، سودآوریِ روی کاغذ میتواند گمراهکننده باشد.
۱۱. نسبتهای مالی
نسبتهای مالی خلاصهای تحلیلی از صورتهای مالی هستند که وضعیت سودآوری، نقدینگی، کارایی و بدهیهای شرکت را در قالب اعداد قابل مقایسه نشان میدهند. این نسبتها به زبان ساده، اعداد و ارقام خشک مالی را به اطلاعاتی قابل تحلیل تبدیل میکنند تا به کمک آنها بتوان قدرت، ضعف و عملکرد شرکت را بهتر درک کرد. تفسیر این نسبتها کلید درک عملکرد واقعی شرکت است.
جمعبندی
مفاهیمی مانند سهام، قیمت پایانی، حجم معاملات، صورتهای مالی و نسبتهای مالی، ابزارهای کلیدی برای درک بورس هستند. سرمایهگذاری موفق تنها با شناخت این اصطلاحات و استفاده از آنها در تحلیل بنیادی امکانپذیر است. یادگیری این مفاهیم، گام اول برای ورود حرفهای به بورس و پایهای محکم برای تحلیلهای پیشرفتهتر در آینده خواهد بود.
ادامه مسیر یادگیری
این مقاله بخشی از سری مقالات آموزشی «تحلیل بنیادی بورس از مبتدی تا پیشرفته» است. هدف ما این است که شما گامبهگام با مفاهیم پایه تا مباحث تخصصی تحلیل بنیادی آشنا شوید. اگر علاقهمند هستید مسیر یادگیری خود را ادامه دهید، پیشنهاد میکنیم مقاله بعدی را مطالعه کنید.