نسبت‌های مالی مهم در تحلیل بنیادی؛ آموزش ساده برای شروع تحلیل سهام

مقدمه‌ای ساده درباره تحلیل بنیادی

تحلیل بنیادی یکی از مهم‌ترین روش‌های ارزیابی سهام در بازار بورس است. این روش به جای تمرکز صرف بر قیمت سهام یا نمودارها، به بررسی وضعیت مالی، عملکرد شرکت، صنعت مرتبط و شرایط اقتصادی کلان می‌پردازد. هدف تحلیل بنیادی این است که ارزش واقعی (ذاتی) یک سهم را تعیین کنیم تا بتوانیم تصمیم‌های آگاهانه‌تری برای سرمایه‌گذاری بگیریم.

مقاله پیشنهادی: تحلیل بنیادی به زبان ساده، راهنمای کامل برای مبتدی‌ها

در این مسیر، نسبت‌های مالی ابزارهایی بسیار مهم هستند که کمک می‌کنند سلامت مالی شرکت را به زبان ساده بررسی کنیم. در این مقاله، سعی می‌کنیم مهم‌ترین نسبت‌های مالی را به شکلی ساده و کاربردی آموزش دهیم تا بتوانید با دید بهتری وارد دنیای تحلیل سهام شوید.

نسبت مالی چیست و چرا در تحلیل بنیادی مهم است؟

نسبت‌های مالی، نسبت‌هایی هستند که با استفاده از اطلاعات صورت‌های مالی شرکت محاسبه می‌شوند و به تحلیل‌گر این امکان را می‌دهند تا وضعیت مالی شرکت را از جنبه‌های مختلف مانند سودآوری، نقدینگی، بدهی، ارزش‌گذاری و کارایی بررسی کند.

برای مثال، با استفاده از نسبت‌های سودآوری می‌توان فهمید که شرکت تا چه اندازه توانایی تولید سود دارد. یا با نسبت‌های نقدینگی، می‌توان بررسی کرد که آیا شرکت می‌تواند بدهی‌های کوتاه‌مدت خود را به موقع پرداخت کند یا خیر.

استفاده از نسبت‌های مالی در تحلیل بنیادی به این دلیل اهمیت دارد که:

• اطلاعات عددی و قابل مقایسه ارائه می‌دهند.
• امکان مقایسه شرکت‌ها با یکدیگر و با متوسط صنعت را فراهم می‌کنند.
• تغییرات عملکرد شرکت را در طول زمان نشان می‌دهند.
• تصمیم‌گیری را برای خرید یا فروش سهام بر مبنای داده‌های واقعی ساده‌تر می‌کنند.

برای آشنایی با نسبت‌های عملیاتی لازم است تا با صورت‌های مالی مختلف و نحوه استخراج اطلاعات از آن‌ها آشنا باشید. اگر با صورت‌های مالی آشنایی ندارید، پیشنهاد می‌کنیم مقالات آموزشی مرتبط با ترازنامه، صورت سود و زیان و جریان وجوه نقد را مطالعه کنید.

در ادامه، دسته‌های مختلف نسبت‌های مالی و مهم‌ترین این نسبت‌ها از هر نوع را بررسی خواهیم کرد.

دسته‌بندی نسبت‌های مالی در تحلیل بنیادی

برای اینکه بتوانیم بهتر از نسبت‌های مالی استفاده کنیم، آن‌ها را به چند گروه اصلی تقسیم می‌کنیم. هر دسته از این نسبت‌ها، بُعد خاصی از عملکرد مالی شرکت را بررسی می‌کند. در ادامه ابتدا با نسبت‌های سودآوری آشنا می‌شویم.

1. نسبت‌های سودآوری (Profitability Ratios):

نسبت‌های سودآوری نشان می‌دهند که شرکت تا چه میزان می‌تواند از درآمدها و منابع خود، سود ایجاد کند. این نسبت‌ها برای بررسی عملکرد کلی شرکت و مقایسه آن با شرکت‌های مشابه بسیار کاربردی هستند.

• حاشیه سود ناخالص (Gross Profit Margin)

  این نسبت نشان می‌دهد که چه میزان از فروش شرکت پس از کسر هزینه‌های مستقیم تولید، باقی می‌ماند. فرمول آن به‌صورت زیر است:

  $$\text{حاشیه سود ناخالص} = \frac{\text{سود ناخالص}}{\text{درآمد فروش}} \times 100$$

  عدد بالاتر این نسبت به معنای کنترل بهتر بر هزینه‌های تولید است.

• حاشیه سود عملیاتی (Operating Margin)

  این نسبت سود عملیاتی شرکت را نسبت به درآمد نشان می‌دهد. این سود قبل از هزینه‌های مالی و مالیات محاسبه می‌شود:

  $$\text{حاشیه سود عملیاتی} = \frac{\text{سود عملیاتی}}{\text{درآمد فروش}} \times 100$$

  این نسبت برای ارزیابی عملکرد مدیریتی و کارایی عملیاتی کاربرد دارد.

• حاشیه سود خالص (Net Profit Margin)

  این نسبت نشان می‌دهد که چه مقدار از هر ریال فروش، به عنوان سود خالص باقی می‌ماند:

  $$\text{حاشیه سود خالص} = \frac{\text{سود خالص}}{\text{درآمد فروش}} \times 100$$

  این نسبت برای بررسی نهایی سودآوری شرکت بسیار مهم است.

• بازده حقوق صاحبان سهام (ROE)

  نسبت ROE بیان می‌کند که شرکت چگونه از سرمایه سهام‌داران برای ایجاد سود استفاده کرده است:

  $$ROE = \frac{\text{سود خالص}}{\text{حقوق صاحبان سهام}} \times 100$$

  عدد بالاتر نشانه عملکرد بهتر مدیریت در استفاده از منابع سرمایه‌گذاران است.

• بازده دارایی‌ها (ROA)

  نشان می‌دهد که شرکت چقدر سود از کل دارایی‌های خود تولید می‌کند:

  $$ROA = \frac{\text{سود خالص}}{\text{کل دارایی‌ها}} \times 100$$

  برای مقایسه بین شرکت‌هایی با ساختار سرمایه متفاوت بسیار مفید است.

2. نسبت‌های نقدینگی (Liquidity Ratios):

نسبت‌های نقدینگی نشان می‌دهند که یک شرکت تا چه اندازه توانایی دارد بدهی‌های کوتاه‌مدت خود را با دارایی‌های جاری‌اش پوشش دهد...

• نسبت جاری (Current Ratio)

  این نسبت بیان می‌کند که شرکت در برابر هر واحد بدهی جاری، چند واحد دارایی جاری در اختیار دارد:

  $$\text{نسبت جاری} = \frac{\text{دارایی‌های جاری}}{\text{بدهی‌های جاری}}$$

  عدد بیشتر از یک نشان‌دهنده وضعیت نقدینگی مناسب است...

• نسبت آنی (Quick Ratio)

  این نسبت دقیق‌تر از نسبت جاری است، زیرا موجودی کالا را... حذف می‌کند:

  $$\text{نسبت آنی} = \frac{\text{دارایی‌های جاری} - \text{موجودی کالا}}{\text{بدهی‌های جاری}}$$

  این نسبت برای سنجش توان واقعی شرکت در پرداخت بدهی‌ها... استفاده می‌شود.

3. نسبت‌های اهرمی (Leverage Ratios):

نسبت‌های اهرمی نشان می‌دهند که یک شرکت تا چه اندازه برای تأمین منابع مالی خود دچار بدهی شده است...

• نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام (Debt to Equity Ratio)

  این نسبت بیان می‌کند که شرکت چه میزان بدهی در مقابل سرمایه‌گذاری سهام‌داران دارد:

  $$\text{نسبت D/E} = \frac{\text{مجموع بدهی‌ها}}{\text{مجموع حقوق صاحبان سهام}}$$

  عدد بالاتر این نسبت نشان‌دهنده اتکای بیشتر شرکت به تأمین مالی از طریق ایجاد بدهی است.

• نسبت بدهی به دارایی (Debt to Assets Ratio)

  این نسبت نشان می‌دهد چه بخشی از دارایی‌های شرکت با بدهی تأمین شده‌اند:

  $$\text{نسبت بدهی} = \frac{\text{کل بدهی‌ها}}{\text{کل دارایی‌ها}}$$

  این نسبت معیاری برای سنجش ساختار سرمایه شرکت محسوب می‌شود.

• نسبت پوشش بهره (Interest Coverage Ratio)

  این نسبت توانایی شرکت را در پرداخت بهره بدهی‌هایش نشان می‌دهد...

  $$\text{نسبت پوشش بهره} = \frac{\text{سود عملیاتی (EBIT)}}{\text{هزینه بهره (Interest Expense)}}$$

  عدد کمتر از ۱ برای این نسبت به این معناست که شرکت نمی‌تواند هزینه بهره بدهی‌های خود را به‌خوبی پوشش دهد...

4. نسبت‌های ارزش‌گذاری (Valuation Ratios):

نسبت‌های ارزش‌گذاری به ما کمک می‌کنند بفهمیم که آیا قیمت فعلی سهام یک شرکت... منصفانه است یا نه.

• نسبت قیمت به درآمد (P/E Ratio)

  این نسبت یکی از پرکاربردترین نسبت‌ها در تحلیل سهام است...

  $$P/E = \frac{\text{قیمت هر سهم (Price)}}{\text{سود هر سهم (EPS)}}$$

  عدد بالای این نسبت معمولاً نشان‌دهنده انتظارات رشد بالا در آینده است...

• نسبت قیمت به ارزش دفتری (P/B Ratio)

  ...نسبت قیمت به ارزش دفتری ارزش بازار سهام را با ارزش دفتری آن مقایسه می‌کند:

  $$P/B = \frac{\text{قیمت هر سهم}}{\text{ارزش دفتری هر سهم}}$$

  اگر این نسبت بیشتر از یک باشد یعنی بازار برای سهم بیش از ارزش دفتری آن ارزش قائل شده...

• نسبت PEG (P/E to Growth)

  نسبت PEG نسخه‌ای پیشرفته‌تر از P/E است و نرخ رشد سود شرکت را هم در نظر می‌گیرد...

  $$PEG = \frac{\text{نسبت P/E}}{\text{نرخ رشد سود}}$$

  اگر PEG کمتر از ۱ باشد، معمولاً نشان‌دهنده آن است که سهم نسبت به رشد مورد انتظارش ارزان قیمت‌گذاری شده...

• نسبت EV/EBITDA

  این نسبت کل ارزش شرکت (Enterprise Value) را نسبت به سود قبل از بهره، مالیات، استهلاک و کاهش ارزش (EBITDA) می‌سنجد...

  $$\text{نسبت EV/EBITDA} = \frac{\text{ارزش شرکت (EV)}}{\text{EBITDA}}$$

  پایین بودن نسبت EV/EBITDA معمولاً به این معناست که شرکت نسبت به سودی که ایجاد می‌کند، با قیمت مناسبی ارزش‌گذاری شده...

5. نسبت‌های کارایی (Efficiency Ratios):

نسبت‌های کارایی نشان می‌دهند که یک شرکت چقدر خوب از دارایی‌ها و منابع خود برای ایجاد فروش و درآمد استفاده می‌کند...

• نسبت گردش موجودی کالا (Inventory Turnover)

  این نسبت بیان می‌کند که موجودی کالا در طول دوره مالی چند بار به فروش می‌رسد...

  $$\text{نسبت گردش موجودی} = \frac{\text{بهای تمام شده کالای فروش رفته}}{\text{میانگین موجودی کالا}}$$

  عدد بالاتر این نسبت یعنی موجودی کالا سریع‌تر به فروش می‌رسد...

• نسبت گردش حساب‌های دریافتنی (Receivables Turnover)

  این نسبت نشان می‌دهد شرکت چند بار در طی دوره مالی مطالبات خود را وصول کرده است:

  $$\text{نسبت گردش حساب‌های دریافتنی} = \frac{\text{فروش نسیه خالص}}{\text{میانگین حساب‌های دریافتنی}}$$

  عدد بالاتر این نسبت به این معناست که شرکت سریع‌تر مطالبات خود را جمع‌آوری می‌کند...

• نسبت گردش دارایی (Asset Turnover)

  این نسبت توانایی شرکت در استفاده از دارایی‌ها برای ایجاد درآمد را نشان می‌دهد:

  $$\text{نسبت گردش دارایی} = \frac{\text{درآمد فروش}}{\text{میانگین کل دارایی‌ها}}$$

  این نسبت مشخص می‌کند که هر ریال دارایی چقدر درآمد ایجاد کرده است...

در ادامه، به نحوه استفاده از این نسبت‌ها در تحلیل بنیادی سهام خواهیم پرداخت.

چگونه از نسبت‌های مالی برای تحلیل سهام استفاده کنیم؟

نسبت‌های مالی به‌تنهایی معنای کاملی ندارند مگر اینکه آن‌ها را در مقایسه و در بستر مناسب بررسی کنیم. برای استفاده از این نسبت‌ها در تحلیل سهام، لازم است چند نکته مهم را در نظر داشته باشیم:

مقایسه با گذشته خود شرکت: یکی از روش‌های رایج این است که نسبت‌های فعلی را با میانگین تاریخی خود شرکت مقایسه کنیم. مثلاً اگر نسبت P/E شرکت در پنج سال گذشته معمولاً بین ۵ تا ۸ بوده و اکنون به ۱۲ رسیده، ممکن است سهم بیش از حد رشد کرده باشد یا انتظارات بازار از آینده شرکت بیشتر شده باشد.

مقایسه با شرکت‌های مشابه: نسبت‌های مالی در خلأ معنایی ندارند. مقایسه‌ی آن‌ها با رقبا یا میانگین صنعت می‌تواند کمک کند بفهمیم که آیا یک شرکت در زمینه سودآوری، ارزش‌گذاری یا کارایی بهتر یا ضعیف‌تر رقبا یا میانگین صنعت عمل کرده است.

بررسی روند نسبت‌ها در طول زمان: تحلیل روند نسبت‌ها، مثل رشد یا افت نسبت بدهی، یا افزایش مداوم بازده حقوق صاحبان سهام (ROE)، می‌تواند نشانه‌ای از تغییر در عملکرد یا ساختار مالی شرکت باشد.

استفاده ترکیبی از نسبت‌ها: هیچ‌گاه نباید فقط به یک نسبت تکیه کرد. مثلاً نسبت P/E پایین ممکن است جذاب به نظر برسد، اما اگر نسبت بدهی شرکت خیلی بالا باشد، ممکن است ریسک سرمایه‌گذاری زیاد باشد. بنابراین باید چند نسبت مختلف را با هم تحلیل کرد تا دید جامع‌تری به دست آورد.

توجه به ماهیت صنعت: نسبت‌های مالی باید با توجه به نوع صنعت تفسیر شوند. مثلاً شرکت‌های فناوری معمولاً نسبت P/E بالاتری دارند چون رشد بالاتری از آن‌ها انتظار می‌رود، اما شرکت‌های تولیدی سنتی ممکن است نسبت‌ P/E پایین‌تری داشته باشند.

در نهایت، نسبت‌های مالی ابزارهایی هستند که در کنار سایر اطلاعات مانند تحلیل گزارش‌های مالی، شرایط اقتصادی، و اخبار شرکت‌ها می‌توانند به تصمیم‌گیری بهتر در سرمایه‌گذاری کمک کنند.

ابزارهای آنلاین برای محاسبه و بررسی نسبت‌های مالی (معرفی ترندرو)

اگر به دنبال یک ابزار ساده، دقیق و قابل‌اعتماد برای تحلیل نسبت‌های مالی هستید، ترندرو می‌تواند بهترین انتخاب شما باشد.

ترندرو یک پلتفرم هوشمند تحلیل بنیادی بورس ایران است که با تکیه بر داده‌های به‌روز و مدل‌های علمی، نسبت‌های مالی شرکت‌ها را محاسبه کرده و با نمودارهای تعاملی، تفسیر ساده و مقایسه با هم‌گروهی‌ها، به شما دیدی شفاف از وضعیت واقعی سهام می‌دهد.

در ترندرو می‌توانید به‌راحتی نسبت‌های مالی و وضعیت شرکت‌ها را بررسی کنید، ارزش‌گذاری سهام را ببینید، صورت‌های مالی را تحلیل کنید و از تحلیل‌های مقایسه‌ای بین نمادهای یک صنعت بهره ببرید.

برای شروع کافی است پس از ثبت‌ نام، نام نماد موردنظر را جست‌وجو کرده و اطلاعات کامل آن را مشاهده کنید. طراحی ساده سایت باعث شده حتی کاربران مبتدی هم بتوانند از آن به‌راحتی استفاده کنند.