فهرست مطالب
این مقاله، قسمت نهم از سری مقالات آموزشی تحلیل بنیادی بورس از مبتدی تا پیشرفته است.
مقدمه
ترازنامه (Balance Sheet) یکی از اصلیترین اجزای صورتهای مالی است که وضعیت مالی شرکت را در یک نقطه زمانی مشخص نشان میدهد. این صورت مالی به ما میگوید شرکت چه داراییهایی دارد، چه میزان بدهی بر عهده گرفته و در نهایت سهم واقعی سهامداران از سرمایه شرکت چقدر است.
در این مقاله، با اجزای اصلی ترازنامه شامل داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام آشنا میشویم و یاد میگیریم هر یک از این بخشها چه نقشی در درک سلامت مالی و ساختار سرمایه شرکت دارند.
۱. داراییها (Assets)
داراییها، منابع اقتصادی تحت تملک شرکت هستند که انتظار میرود در آینده منافع اقتصادی برای شرکت ایجاد کنند. داراییها به دو دسته کلی جاری و غیرجاری تقسیم میشوند.
داراییهای غیرجاری (بلندمدت)
داراییهای غیرجاری (یا بلندمدت) به آن دسته از داراییهای شرکت گفته میشود که انتظار نمیرود در چرخه عملیاتی جاری یا کمتر از یک سال به وجه نقد تبدیل شوند. این داراییها معمولاً با هدف استفاده بلندمدت برای تولید، سرمایهگذاری یا توسعه فعالیت شرکت نگهداری میشوند و نقش کلیدی در ایجاد ارزش پایدار دارند.
انواع داراییهای غیرجاری:
- داراییهای ثابت مشهود: شامل زمین، ساختمان، ماشینآلات، تجهیزات و سایر داراییهای فیزیکی که برای تولید کالا یا خدمات استفاده میشوند.
- داراییهای نامشهود: مانند حق اختراع، علائم تجاری، نرمافزارها و سرقفلی که ارزش غیرملموس اما اقتصادی برای شرکت دارند.
- سرمایهگذاریهای بلندمدت: شامل سرمایهگذاری در سهام سایر شرکتها، اوراق قرضه یا پروژههای مشارکتی که بازدهی آنها در بلندمدت محقق میشود.
- سایر داراییهای غیرجاری: مانند پیشپرداختهای بلندمدت یا داراییهای در حال ساخت که هنوز به بهرهبرداری نرسیدهاند.
نکته: افزایش داراییهای غیرجاری معمولاً نشانهای از سرمایهگذاری برای رشد آینده است، اما در صورتیکه بازده مناسبی نداشته باشد، میتواند به کاهش کارایی سرمایه و افت جریان نقدی منجر شود.
داراییهای جاری (کوتاهمدت)
داراییهای جاری به آن دسته از داراییهای شرکت گفته میشود که انتظار میرود در دورهای کمتر از یک سال یا در چرخه عملیاتی شرکت به وجه نقد تبدیل، مصرف یا به فروش برسند. این داراییها نقش حیاتی در تأمین نقدینگی و گردش سرمایه در کوتاهمدت دارند و شاخص مهمی از سلامت مالی شرکت محسوب میشوند.
انواع داراییهای جاری:
- وجه نقد و معادلهای آن: شامل پول نقد، سپردههای بانکی کوتاهمدت و سرمایهگذاریهای زودبازده و بسیار نقدشونده.
- حسابها و اسناد دریافتنی: مطالبات شرکت از مشتریان بابت فروش نسیه کالا یا خدمات.
- موجودی کالا: مواد اولیه، کالای در جریان ساخت و کالای آماده فروش که در عملیات جاری مصرف یا فروخته میشوند.
- پیشپرداختهای جاری: مبالغی که شرکت پیشاپیش پرداخت کرده و در دورههای آتی بهصورت هزینه شناسایی میشوند.
نکته: میزان و ترکیب داراییهای جاری نشاندهنده توان نقدشوندگی و قدرت پرداخت تعهدات کوتاهمدت شرکت است. افزایش بیش از حد داراییهای جاری، بهویژه موجودی کالا یا مطالبات، ممکن است نشانه مدیریت ناکارآمد سرمایه در گردش باشد.
جمع داراییها
جمع داراییها نشاندهندهی کل منابع اقتصادی تحت تملک شرکت است که در اختیار آن برای انجام فعالیتهای عملیاتی، سرمایهگذاری و تأمین بازده برای سهامداران قرار دارد. این رقم حاصل جمع داراییهای جاری و غیرجاری بوده و یکی از مهمترین اقلام ترازنامه است که بیانگر اندازه، مقیاس و قدرت مالی شرکت میباشد.
فرمول اساسی ترازنامه به این صورت است:
و مطابق با معادله حسابداری:
نکته: افزایش جمع داراییها معمولاً نشانه رشد سرمایهگذاری و گسترش فعالیتهای شرکت است؛ اما اگر این رشد با افزایش بدهی یا کاهش کارایی همراه باشد، میتواند علامت افزایش ریسک مالی یا بهرهوری پایین داراییها باشد.
۲. بدهیها (Liabilities)
بدهیها، تعهدات مالی شرکت در برابر اشخاص حقیقی و حقوقی (طلبکاران) هستند که باید در آینده از طریق انتقال منافع اقتصادی (پرداخت وجه نقد یا تحویل کالا/خدمات) تسویه شوند. بدهیها نیز به دو دسته جاری و غیرجاری تقسیم میشوند.
بدهیهای غیرجاری (بلندمدت)
بدهیهای غیرجاری (یا بلندمدت) شامل آن دسته از تعهدات مالی شرکت هستند که سررسید پرداخت آنها بیش از یک سال یا بیرون از چرخه عملیاتی جاری است. این بدهیها معمولاً برای تأمین مالی بلندمدت، توسعه فعالیتها یا سرمایهگذاریهای بزرگ مورد استفاده قرار میگیرند.
انواع بدهیهای غیرجاری:
- تسهیلات و وامهای بلندمدت: شامل وامهای بانکی یا اوراق بدهی (مانند اوراق مشارکت) که سررسید پرداخت آنها در سالهای آتی است.
- ذخایر بلندمدت: مانند ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان یا ذخایر مرتبط با دعاوی حقوقی و تعهدات آتی.
- تعهدات اجارهای بلندمدت: در شرکتهایی که داراییهایی را از طریق قراردادهای اجاره مالی (Finance Lease) استفاده میکنند.
نکته: بدهیهای غیرجاری معمولاً نشاندهنده ساختار سرمایهای بلندمدت شرکت هستند. اگر این بدهیها به شکل منطقی و کنترلشده استفاده شوند (اهرم مالی مناسب)، میتوانند ابزار رشد و توسعه باشند؛ اما افزایش بیش از حد آنها ممکن است منجر به افزایش ریسک مالی، فشار هزینههای بهره و کاهش انعطافپذیری مالی شرکت شود.
بدهیهای جاری (کوتاهمدت)
بدهیهای جاری شامل تعهدات مالی شرکت هستند که باید در دورهای کمتر از یک سال یا در چرخه عملیاتی شرکت پرداخت شوند. این بدهیها معمولاً از فعالیتهای روزمره شرکت ناشی میشوند و نشاندهندهی مسئولیتهای کوتاهمدت شرکت در برابر طلبکاران و تأمینکنندگان هستند.
انواع بدهیهای جاری:
- حسابها و اسناد پرداختنی: مبالغی که شرکت به تأمینکنندگان کالا و خدمات بدهکار است.
- وامها و تسهیلات کوتاهمدت: شامل بدهیهای بانکی یا اعتبارات تجاری که در کوتاهمدت باید تسویه شوند.
- مالیات و هزینههای پرداختنی: تعهدات شرکت بابت مالیات، حقوق و مزایا یا سایر هزینههایی که در دوره جاری شناسایی شدهاند.
- پیشدریافتها: مبالغی که شرکت پیش از تحویل کالا یا خدمات از مشتریان دریافت کرده است (تعهد به تحویل).
نکته: افزایش بیش از حد بدهیهای جاری در مقایسه با داراییهای جاری میتواند نشانهی فشار نقدینگی و ریسک ناتوانی در پرداخت تعهدات باشد. در مقابل، میزان متعادل بدهیهای جاری نشاندهندهی استفاده هوشمندانه از اعتبار تجاری و مدیریت مؤثر سرمایه در گردش است.
جمع بدهیها
جمع بدهیها نشاندهندهی کل تعهدات مالی شرکت در برابر اشخاص حقیقی و حقوقی است. این رقم حاصل جمع بدهیهای جاری و غیرجاری بوده و بیانگر میزان منابعی است که شرکت از طریق بدهی (در مقابل سرمایهی سهامداران) برای تأمین مالی فعالیتهای خود بهکار گرفته است.
همچنین از معادله حسابداری میتوان نوشت:
نکته: جمع بدهیها شاخصی کلیدی در ارزیابی ریسک مالی و ساختار سرمایه شرکت محسوب میشود. افزایش بدهیها میتواند نشانهی استفاده از اهرم مالی برای رشد باشد، اما اگر با افزایش متناسب داراییها و سودآوری همراه نباشد، خطر افزایش ریسک مالی و فشار پرداخت بهره را بهدنبال دارد.
۳. حقوق صاحبان سهام (Equity)
حقوق صاحبان سهام (یا حقوق مالکانه) نشاندهندهی باقیماندهی منافع مالکان شرکت پس از کسر تمام بدهیها از داراییها است. بهعبارت ساده، اگر شرکت تمام داراییهای خود را نقد کند و تمام بدهیهایش را بپردازد، مبلغ باقیمانده متعلق به سهامداران خواهد بود. این بخش بیانگر سهم واقعی مالکان از سرمایهی شرکت است و نقش مهمی در ارزیابی ثبات مالی دارد.
اجزای حقوق صاحبان سهام:
- سرمایه ثبت شده: مبلغی که سهامداران در زمان تأسیس یا افزایش سرمایه بهصورت رسمی و قانونی به شرکت تزریق کردهاند.
- اندوختهها و ذخایر: بخشی از سودهای گذشته که بهمنظور حمایت از توسعه شرکت یا پوشش زیانهای احتمالی نگهداری میشود (مانند اندوخته قانونی).
- سود (زیان) انباشته: سود یا زیانی که طی سالهای گذشته انباشته شده و بین سهامداران تقسیم نشده است.
- مازاد تجدید ارزیابی داراییها: افزایش ارزش دفتری داراییها پس از ارزیابی مجدد آنها.
نکته: حقوق صاحبان سهام معیار مهمی برای پایداری مالی و قدرت جذب زیانها است. افزایش آن نشاندهندهی رشد سود انباشته یا افزایش سرمایه و در نتیجه تقویت پشتوانه مالی شرکت است. در مقابل، کاهش آن میتواند نشاندهندهی زیان انباشته یا توزیع بیش از حد سود باشد.
جمعبندی
درک درست از ترازنامه پایهایترین گام برای تحلیل وضعیت مالی و تصمیمگیری سرمایهگذاری آگاهانه است. با تحلیل اجزای داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام، میتوان به ساختار مالی و پایداری یک شرکت پی برد.
اگر میخواهید این تحلیل را سریعتر، دقیقتر و مقایسهپذیر بین شرکتها انجام دهید، سایت ترندرو ابزارهای حرفهای در اختیار شما قرار میدهد تا تنها با یک کلیک ترازنامهی شرکتها را در بازههای زمانی مختلف مشاهده و روند اجزای آن را تحلیل کنید.
ادامه مسیر یادگیری
این مقاله بخشی از سری مقالات آموزشی تحلیل بنیادی بورس از مبتدی تا پیشرفته است. هدف ما این است که شما گامبهگام با مفاهیم پایه تا مباحث تخصصی تحلیل بنیادی آشنا شوید.
اگر علاقهمند هستید مسیر یادگیری خود را ادامه دهید، پیشنهاد میکنیم مقاله بعدی را بخوانید.
* با ثبت نام در ترندرو به صورت های مالی، نسبت های مالی و ارزش گذاری ذاتی سهام های مختلف به آسانی دسترسی داشته باشید.